Τα Ερείπια των Αθηνών (Die Ruinen von Athen, έργο 113): Η μουσική αλληγορία του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν για την Ελλάδα και την Κεντρική Ευρώπη
Το Ιστορικό Πλαίσιο και η Παραγγελία της Πέστης
Στις αρχές του 19ου αιώνα, ηγεμόνες και πνευματικοί κύκλοι της Κεντρικής Ευρώπης αναζητούσαν τρόπους να προβάλουν το μεγαλείο των αυτοκρατοριών τους μέσα από μεγαλοπρεπείς πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το 1808 ξεκίνησε στην Πέστη (το
ανατολικό τμήμα της σημερινής Βουδαπέστης) η ανέγερση ενός νέου, σύγχρονου θεάτρου, το οποίο προοριζόταν να αποτελέσει φόρο τιμής του Αυτοκράτορα της Αυστροουγγαρίας, Φραγκίσκου Β΄, προς τους πιστούς κατοίκους της περιοχής.Για τα επίσημα εγκαίνια του θεάτρου, τα οποία ορίστηκαν για τις 9 Φεβρουαρίου 1812, ανατέθηκε στον διαπρεπή και πολυγραφότατο Γερμανό δραματουργό Άουγκουστ φον Κότσεμπι (August von Kotzebue, 1761–1819) η συγγραφή ενός μεγαλειώδους θεατρικού έργου.
Ο Μπετόβεν, παράλληλα με τη σύνθεση του έργου αυτού, έγραψε μουσική και για ένα ακόμη θεατρικό έργο του Κότσεμπι, τον «Βασιλέα Στέφανο» (König Stephan, έργο 114).
Η Υπόθεση και η Πλοκή του Θεατρικού Έργου
Το έργο εκτυλίσσεται στην τουρκοκρατούμενη Αθήνα, σε μια συμβολική και ζοφερή ατμόσφαιρα προεπαναστατικής σκλαβιάς.
Η αφύπνιση της θεάς: Η θεά Αθηνά, κόρη του παντοδύναμου Δία και προστάτιδα της πόλης, ξυπνάει από έναν αιώνιο, βαθύ ύπνο (λήθη αιώνων).
Καθώς ανοίγει τα μάτια της, αντικρίζει μια σκληρή πραγματικότητα: η άλλοτε λαμπρή και περήφανη πατρίδα της, η κοιτίδα του πολιτισμού, έχει ερειπωθεί ολοκληρωτικά από βάρβαρα χέρια, με τα μεγαλοπreπή μνημεία της Ακρόπολης να στέκουν ως θλιβερά απομεινάρια ενός ένδοξου παρελθόντος. Ο θρήνος των σκλάβων: Περιπλανώμενη στα ερείπια, η θεά αφουγκράζεται τους πικραμένους λόγους και τα παράπονα δύο νέων, ενός Ελληνόπουλου και μιας Ελληνοπούλας, οι οποίοι υπομένουν στωικά αλλά με πόνο τον βαρύ ζυγό της Οθωμανικής σκλαβιάς, ζώντας «χωρίς αιτία, χωρίς ελπίδα» κάτω από την τυραννία.
Το κάλεσμα στην εξέγερση: Συγκινημένη και οργισμένη από την κατάντια και τα δεινά του λαού της, η Αθηνά παροτρύνει τους συμπατριώτες της να αποτινάξουν τον φόβο και να εξεγερθούν για τη λευτεριά τους.
Η αλληγορική λύση: Στη συνέχεια της πλοκής, συνοδευόμενη από τον θεό Ερμή, η Αθηνά ταξιδεύει στην Κεντρική Ευρώπη αναζητώντας πολιτιστικό και πνευματικό καταφύγιο.
Το έργο αποκτά έναν έντονα πανηγυρικό και εγκωμιαστικό χαρακτήρα για τους οικοδεσπότες, καθώς η θεά διαπιστώνει ότι οι τέχνες, οι επιστήμες και τα ιδεώδη των αρχαίων Αθηνών έχουν βρει μια νέα «φωλιά» και προστασία στην Αυστροουγγρική αυτοκρατορία υπό τον φωτισμένο αυτοκράτορα Φραγκίσκο Β΄. Το θεατρικό κορυφώνεται με την Αθηνά να στεφανώνει τιμητικά την προτομή του αυτοκράτορα με ένα δάφνινο στεφάνι, συνδέοντας το κλασικό παρελθόν με τη σύγχρονη μοναρχία.
Η Δομή και η Μουσική Σύνθεση του Μπετόβεν
Η μουσική επένδυση του Μπετόβεν αποτελείται από μια εισαγωγή και συνολικά 8 ή 9 βασικά μουσικά μέρη (χορωδίες, άριες, ντουέτα και οργανικά ιντερμέδια) που υπηρετούν τη δραματική εξέλιξη:
Εισαγωγή (Andante con moto – Allegro, ma non troppo): Μια ατμοσφαιρική εισαγωγή που χτίζει τη μετάβαση από τη θλίψη του ερείπιου στην ελπίδα.
Χορωδία: «Κόρη του πανίσχυρου Διός» (Tochter des mächtigen Zeus), όπου υμνείται η Αθηνά.
Ντουέτο: «Χωρίς αιτία υπομένουμε τον ζυγό της σκλαβιάς» (Ohne Verschulden Knechtschaft dulden), ερμηνευμένο από το Ελληνόπουλο και την Ελληνοπούλα.
Χορωδία των Δερβίσηδων: «Στα μανίκια σου κρυμμένο», ένα εξotics χαρακτήρα κομμάτι που αντανακλά την τουρκική παρουσία στην Αθήνα της εποχής.
Το Τουρκικό Εμβατήριο (Marcia alla turca - Vivace): Το πιο διάσημο τμήμα ολόκληρου του έργου.
Ο Μπετόβεν είχε αξιοποιήσει παρόμοιο μουσικό υλικό και νωρίτερα (στις 6 Παραλλαγές σε πρωτότυπο θέμα, έργο 76, του 1809). Με τον χαρακτηριστικό, κοφτό και ρυθμικό του χαρακτήρα, έγινε παγκοσμίως γνωστό, αγαπήθηκε από εκατομμύρια ακροατές εκτός των κλασικών κύκλων και συνεχίζει να παίζεται αυτόνομα στις αίθουσες συναυλιών ανά τον κόσμο. Ενδιάμεσο και Πορεία με χορωδία: «Στολίστε τους βωμούς».
Απαγγελία του Ιερέα και Χορωδία: «Wir tragen empfängliche Herzen im Busen».
Άρια του Αρχιερέα και Χορωδία: «Will unser Genius noch einen Wunsch gewähren».
Μεγάλη τελική χορωδία: «Heil unserm König! Heil!» προς τιμήν του αυτοκράτορα.
Σημείωση: Παρόλο που το θεατρικό έργο του Κότσεμπι ξεχάστηκε γρήγορα από το θεατρικό σανίδι λόγω του περιστασιακού και πολιτικά κατευθυνόμενου χαρακτήρα του, η μουσική ιδιοφυΐα του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν —και ειδικότερα το αθάνατο «Τουρκικό Εμβατήριο»— εξασφάλισαν στο έργο «Τα Ερείπια των Αθηνών» μια μόνιμη και τιμητική θέση στην ιστορία της δυτικής κλασικής μουσικής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου