Έφυγε σαν σήμερα, στις 12 Σεπτεμβρίου 2003

 

Δεν φορούσε μαύρα επειδή η ψυχή του κατοικούσε στο σκότος. Τα φορούσε γιατί, όσο κι αν έψαχνε γύρω του, ο κόσμος δεν ήταν αρκετά φωτεινός για να δικαιολογήσει τα γιορτινά χρώματα. Για τον Johnny Cash, το σκοτεινό του ένδυμα δεν υπήρξε ποτέ ένα επιτηδευμένο παιχνίδι προβολής, μια εμπορική ταυτότητα ή μια φτηνή πόζα επαναστάτη. Ήταν μια σιωπηλή, καθημερινή χειροτονία. Ένα βάρος που επέλεξε να σηκώσει στους ώμους του.

«Φοράω τα μαύρα για τους φτωχούς και τους καταπιεσμένους, που ζουν στη σκοτεινή πλευρά της πόλης», έγραψε στους στίχους του εμβληματικού τραγουδιού του Man in Black το 1971, δίνοντας αιώνια μορφή σε μια επιλογή που είχε ξεκινήσει δεκαετίες πριν. Ήταν η φωνή για εκείνους που έμεναν πίσω. Για τους φυλακισμένους που σάπιζαν σε ξεχασμένα κελιά, για τους ηλικιωμένους που περίμεναν το τέλος σε μια γωνιά χωρίς μια λέξη παρηγοριάς, για τους μοναχικούς, τους τοξικοεξαρτημένους, τους ηττημένους της ζωής και όλους εκείνους που η κοινωνία είχε πάψει προ πολλού να βλέπει.

Θα προτιμούσε, όπως έλεγε συχνά με εκείνη τη βαθιά, σεισμική φωνή του, να φορά όλα τα χρώματα του ουράνιου τόξου. Θα ήθελε να ξυπνά το πρωί και να πιστεύει πως όλα στον κόσμο είναι καλά, πως η δικαιοσύνη βασιλεύει και πως η ανθρώπινη αλληλεγγύη είναι αυτονόητη. Όσο όμως υπήρχε αδικία, όσο ένας άνθρωπος υπέφερε αόρατος στη σκιά, ο Cash αισθανόταν την υποχρέωση να κουβαλά λίγη από τη σκοτεινιά του κόσμου πάνω στο δικό του σώμα.

Για τον άνθρωπο που μεγάλωσε μέσα στη σκόνη και τη σκληρή φτώχεια του Αρκάνσας, η ζωή δεν υπήρξε ποτέ ένας εύκολος περίπατος. Μαζεύοντας βαμβάκι από μικρό παιδί, μαθαίνοντας τον πόνο μέσα από τον αδόκητο χαμό του αγαπημένου του αδελφού, Jack, ο Johnny γνώρισε νωρίς το βάρος της απώλειας. Η μουσική δεν ήταν για εκείνον απλώς μια διέξοδος, αλλά μια μορφή κάθαρσης. Όταν ανέβηκε για πρώτη φορά στη σκηνή, η επιλογή των μαύρων ρούχων ξεκίνησε σχεδόν τυχαία — ήταν τα μόνα καθαρά, ομοιόμορφα ρούχα που είχε μαζί με το συγκρότημά του. Όμως στην πορεία, αυτή η σύμπτωση μετατράπηκε σε ένα βαρυσήμαντο σύμβολο.

Ενώ οι σύγχρονοί του στην country μουσική φορούσαν λαμπερά κοστούμια με παγιέτες, περιποιημένα καπέλα και εντυπωσιακά χρώματα για να γοητεύσουν το κοινό, ο Cash στεκόταν αγέρωχος, μια δωρική φιγούρα ντυμένη στα μαύρα. Ήταν μια ζωντανή υπενθύμιση της πραγματικότητας. Μια διαμαρτυρία χωρίς φωνασκίες, που αποτυπωνόταν με την πρώτη ματιά.

Η στάση αυτή δεν περιορίστηκε στους στίχους ή στην εμφάνιση. Ο Cash κατέβηκε ο ίδιος στα σκοτεινά υπόγεια της κοινωνίας. Οι περίφημες συναυλίες του στις φυλακές Folsom και San Quentin δεν ήταν διαφημιστικά κόλπα. Ήταν πράξεις βαθιάς ενσυναίσθησης. Στάθηκε μπροστά σε καταδικασμένους εγκληματίες, ανθρώπους που το σύστημα είχε ξεγράψει, κοίταξε τα μάτια τους και τους τραγούδησε για την αμαρτία, τη μεταμέλεια, την ελπίδα και την ελευθερία. Δεν τους έκρινε, γιατί γνώριζε καλά πως και ο ίδιος βρισκόταν συνεχώς στο χείλος του γκρεμού, παλεύοντας με τους δικούς του δαίμονες, τις εξαρτήσεις και τις προσωπικές του πτώσεις.

Ο Johnny Cash δεν ήταν άγιος και δεν διεκδίκησε ποτέ αυτόν τον τίτλο. Ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος αντιφάσεις, που κουβαλούσε την πίστη και την αμαρτία στην ίδια του την καρδιά. Όμως η ειλικρίνειά του ήταν αφοπλιστική. Όταν τραγουδούσε, η φωνή του δεν έρχονταν από το λαιμό, αλλά από τα έγκατα της γης, μεταφέροντας τον καημό του απλού ανθρώπου.

Για τον Johnny Cash, τα μαύρα ρούχα δεν ήταν εικόνα. Ήταν στάση ζωής, μια διαρκής μνεία στην ανθρώπινη ευαλωτότητα. Ένας όρκος πως δεν θα ξεχάσει ποτέ από πού ξεκίνησε και ποιον οφείλει να υπερασπιστεί.

Έφυγε σαν σήμερα, στις 12 Σεπτεμβρίου 2003, αφήνοντας πίσω του ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα. Ο "Άνθρωπος με τα Μαύρα" σίγησε, αλλά η σιωπή του συνεχίζει να αντηχεί δυνατά, υπενθυμίζοντάς μας πως όσο ο κόσμος δεν είναι αρκετά φωτεινός, έχουμε χρέος να θυμόμαστε εκείνους που ζουν στο σκοτάδι.

CHRIS PINTURICCHIO