ΜΠΑΛΑΛΑΙΚΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ (2)

«Σε μια εποχή που τα πάντα είναι βιομηχανοποιημένα και ο ήχος έχει γίνει ψηφιακός, αποφάσισα να στρέψω το βλέμμα μου πίσω. Εκεί όπου η μουσική δεν χρειαζόταν ρεύμα ή χρήματα, αλλά μόνο ένα κομμάτι ξύλο και την εφευρετικότητα ενός φτωχού χωρικού. Αυτό το κείμενο είναι ένας φόρος τιμής στους Ρώσους "μουζίκους" του 19ου αιώνα, που με έναν σουγιά και λίγο κερί μέλισσας, έδωσαν φωνή στην ψυχή της υπαίθρου. Ας δούμε πώς μπορούμε, ακόμα και σήμερα, να αναβιώσουμε αυτή την ταπεινή αλλά μεγαλειώδη τέχνη ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ: Η Χωριάτικη Μπαλαλάικα του 19ου Αιώνα Πώς οι Ρώσοι χωρικοί δάμαζαν το ξύλο με πενιχρά μέσα Αυτός ο οδηγός αναλύει τη διαδικασία κατασκευής μιας "λαϊκής" μπαλαλάικας, βασισμένης σε ιστορικά πρότυπα πριν από το 1900. ΦΑΣΗ 1: Προετοιμασία Υλικών & Εργαλείων Οι χωρικοί χρησιμοποιούσαν ό,τι "έδινε" η φύση και το σπίτι. Σώμα (Σκάφος): 3 σανίδες από Σημύδα ή Σφένδαμο, πάχους περίπου 8-10mm. Καπάκι (Ηχείο): Λεπτό Έλατο (spruce), ιδανικά πάχους 3mm. Μπράτσο: Ένα στιβαρό κομμάτι Δρυ ή Οξιά (45cm μήκος, 4cm πλάτος). Εργαλεία: Πριόνι χειρός, σουγιάς (ή σκαρπέλο), γυαλόχαρτο, τρυπάνι χειρός (αρίδα). ΦΑΣΗ 2: Το Σώμα (Το Ισοσκελές Τρίγωνο) Η χωριάτικη μπαλαλάικα δεν είχε περίπλοκα καλούπια. Κοπή Σανίδων: Κόψτε τρεις σανίδες. Η κάτω (βάση) πρέπει να είναι 40cm. Οι δύο πλευρικές πρέπει να είναι 30cm. Η Γωνία της Ουράς: Οι δύο πλευρικές σανίδες ενώνονται στην κορυφή σε μια γωνία περίπου 60-70 μοιρών. Η Ένωση (Το "Ράψιμο"): Αν δεν έχετε σύγχρονη κόλλα: Ανοίξτε μικρές τρύπες (κάθε 2cm) στις ακμές των σανίδων. Περάστε βρεγμένο σπάγκο ή λεπτό σύρμα "χιαστί" (σαν κορδόνι παπουτσιού). Μόλις στεγνώσει ο

σπάγκος, η κατασκευή "κοκαλώνει". ΦΑΣΗ 3: Το Μπράτσο (Λαιμός) & Η Κεφαλή Διαμόρφωση: Το μπράτσο πρέπει να είναι επίπεδο από πάνω και ημικυκλικό από κάτω για να βολεύει στο κράτημα. Η Σφήνα: Στο σημείο που το μπράτσο ενώνεται με το σώμα, σκαλίστε μια εγκοπή (δόντι) ώστε να "κουμπώσει" σφιχτά στην κορυφή του τριγώνου. Κεφαλή (Peghead): Στην άκρη του μπράτσου, κολλήστε ή βιδώστε μια απλή ορθογώνια πλάκα ξύλου υπό γωνία 15 μοιρών προς τα πίσω. Ανοίξτε 3 τρύπες για τα κλειδιά. ΦΑΣΗ 4: Το Καπάκι και η Ηχητική Οπή Το καπάκι "δίνει" τη φωνή στο όργανο. Σχέδιο: Κόψτε το έλατο ακριβώς στο σχήμα του τριγώνου που δημιουργήσατε. Η Τρύπα (Розетка): Αντί για μια μεγάλη τρύπα, ανοίξτε 7 έως 11 μικρές τρύπες (διαμέτρου 5mm) σε κυκλικό σχηματισμό. Αυτό διατηρεί το ξύλο στιβαρό. Εσωτερική Ενίσχυση: Στην εσωτερική πλευρά του καπακιού, κολλήστε οριζόντια δύο λεπτά ξυλάκια (καμάρια) για να μην σκεβρώσει από την πίεση των χορδών. ΦΑΣΗ 5: Τάστα και Κούρδισμα (Η Παλιά Μέθοδος) Εδώ βρίσκεται το μυστικό της αυθεντικότητας. Δετά Τάστα: Μην καρφώσετε μέταλλα. Πάρτε χοντρή πετονιά ή νήμα και δέστε το σφιχτά γύρω από το μπράτσο. Θέση 1ου τάστου: Περίπου 2,5cm από το πάνω μέρος (τον πάνω καβαλάρη). Θέση 12ου τάστου: Ακριβώς στο μέσο της χορδής. Κλειδιά: Φτιάξτε 3 ξύλινες σφήνες από σκληρό ξύλο. Τρίψτε τις με στεγνό σαπούνι ή κιμωλία για να μην γλιστρούν. Χορδιέρα: Στο κάτω μέρος της βάσης, καρφώστε 3 μικρές ξύλινες προεξοχές (καβίλιες). Εκεί θα δέσετε τις θηλιές των χορδών. ΦΑΣΗ 6: Τελικό Φινίρισμα "του Χωριού" Λείανση: Τρίψτε το ξύλο με γυαλόχαρτο μέχρι να γίνει λείο. Προστασία: Διαλύστε κερί μέλισσας σε λίγο ελαιόλαδο (σε μπεν-μαρί) και αλείψτε το όργανο ζεστό. Μόλις κρυώσει, τρίψτε το με ένα μάλλινο πανί. Το ξύλο θα αποκτήσει μια βαθιά, ματ λάμψη που απωθεί την υγρασία. Τεχνικό Tips για τον Μάστορα: Το "Μυστικό" του Καβαλάρη: Ο κάτω καβαλάρης (το ξυλάκι που στηρίζει τις χορδές πάνω στο καπάκι) πρέπει να είναι κινητός. Μην τον κολλήσετε! Η πίεση των χορδών τον κρατά στη θέση του. Αν το όργανο "φαλτσάρει", απλώς μετακινήστε τον λίγα χιλιοστά. Το κούρδισμα στην παλιά Ρωσία δεν ήταν ένα και μοναδικό (όπως το σημερινό Μι-Μι-Λα). Κάθε περιοχή, κάθε χωριό, ακόμα και κάθε οργανοπαίχτης, είχε το δικό του "μυστικό" κούρδισμα, ανάλογα με το αν έπαιζε για χορό, για τραγούδι ή για να συνοδεύσει μια λυπητερή ιστορία.ΦΑΣΗ 7: Το "Κούρδισμα του Χωριού" (Derevensky Stroy) Στην προ-1900 εποχή, η μπαλαλάικα ήταν ένα όργανο ανοιχτού κουρδίσματος. Αυτό σήμαινε ότι αν χτυπούσες όλες τις χορδές μαζί χωρίς να πατάς τάστα, έβγαινε μια ολοκληρωμένη συγχορδία. Αυτό επέτρεπε στους χωρικούς να παίζουν ρυθμικά (το λεγόμενο bryatsanie) ακόμα και αν δεν ήξεραν περίπλοκα πατήματα. Τα 3 Δημοφιλέστερα Κουρδίσματα: Το Κούρδισμα της Συγχορδίας (Major Chord): Είναι το πιο εύκολο για αρχάριους. Κουρδίζετε τις χορδές έτσι ώστε να σχηματίζουν μια μείζονα συγχορδία (π.χ. Ντο - Μι - Σολ). Γιατί το προτιμούσαν: Με ένα μόνο δάχτυλο πατημένο οριζόντια πάνω σε όλα τα τάστα (μπαρέ), ο χωρικός μπορούσε να αλλάζει συγχορδίες αμέσως και να ακολουθεί τον ρυθμό του χορού. Το "Κούρδισμα του Κιθαρίστα" (Guitar Stroy): Πολλοί χωρικοί που ήθελαν να παίζουν πιο μελωδικά κομμάτια, κούρδιζαν τη μπαλαλάικα όπως τις τρεις πρώτες χορδές της επτάχορδης ρωσικής κιθάρας. Αποτέλεσμα: Ένας πιο πλούσιος και "αστικός" ήχος, ιδανικός για μπαλάντες και ρομάντζες. Το "Λαϊκό" Κούρδισμα (Malyj Stroy): Εδώ οι δύο κάτω χορδές κουρδίζονται στην ίδια νότα (ταυτοφωνία) και η τρίτη λίγο πιο ψηλά. Αυτό είναι ο πρόγονος του σημερινού ακαδημαϊκού κουρδίσματος. Χαρακτηριστικό: Δίνει αυτόν τον "παραπονιάρικο" και διαπεραστικό ήχο που ακούγεται από μακριά στα χωράφια. ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η Μπαλαλάικα ως Τρόπος Ζωής Η κατασκευή της μπαλαλάικας με τον παλιό τρόπο δεν είναι απλώς ξυλουργική. Είναι μια άσκηση επιβίωσης και ομορφιάς. Ο χωρικός που δεν είχε χρήματα να αγοράσει ένα όργανο από την πόλη, "ανάγκαζε" το ξύλο της σημύδας να τραγουδήσει Πηγές & Βιβλιογραφία (Sources & Bibliography) Για τη σύνταξη αυτού του οδηγού και την αναβίωση των τεχνικών του 19ου αιώνα, αντλήθηκαν στοιχεία από τις παρακάτω πηγές: 1. Κλασικές Μελέτες & Βιβλία Gurinovich, A. (1984): The Balalaika: Its History and Construction. Μια από τις πληρέστερες μελέτες για τη μετάβαση από το λαϊκό όργανο στο ακαδημαϊκό. Andreev, V. V. (1890-1905): Notes on the Balalaika. Αρχεία του ανθρώπου που τυποποίησε το όργανο, όπου περιγράφει λεπτομερώς τις "πρωτόγονες" μορφές που βρήκε στα χωριά. Privalov, N. I. (1903): The Balalaika, a Historical Essay. Μια από τις πρώτες εθνογραφικές καταγραφές για τα σχήματα και τα κουρδίσματα των χωρικών. 2. Μουσειακά Αρχεία & Συλλογές The Glinka National Museum Consortium of Musical Culture (Moscow): Αρχείο φωτογραφιών και διαστάσεων από αυθεντικές μπαλαλάικες των "Kustari" (τεχνιτών του χωριού). St. Petersburg State Museum of Theatre and Music: Συλλογή λαϊκών οργάνων με δετά τάστα και σκαφτά σώματα. 3. Σύγχρονη Έρευνα & Οργανοποιία Alexei Arkhipovsky (Archive): Μελέτες πάνω στον παραδοσιακό ήχο και τις τεχνικές κρούσης. Techno Merlin (2020): Russian Folk Instrument with Minimal Tools. Σύγχρονη οπτική αναπαράσταση της χρήσης παλαιών υλικών (π.χ. ξύλο από πιάνο 100 ετών) για την αναβίωση του ιστορικού ήχου. 4. Λαογραφικές Καταγραφές Καταγραφές της Περιφέρειας Vladimir (19ος αι.): Τεχνικές συγκόλλησης με φυσικές κόλλες (ψαρόκολλα) και χρήση ριζών δέντρων για το "ράψιμο" του σώματος. Μια χρήσιμη σημείωση για τον αναγνώστη: «Οι περισσότερες πληροφορίες για την προ-1900 εποχή μεταφέρθηκαν προφορικά από μάστορα σε μαθητή. Οι πηγές που παραθέτουμε είναι οι πρώτες προσπάθειες των Ρώσων εθνογράφων να "παγώσουν" στον χρόνο μια τέχνη που κινδύνευε να χαθεί με την εκβιομηχάνιση.»