Τα ΡΟΥΜΠΑΓΙΑΤ (Rubaiyat) αποτελούν το πιο διάσημο ποιητικό έργο του ΟΜΑΡ ΚΑΓΙΑΜ. Η λέξη προέρχεται από την αραβική ρίζα «ρούμπα» (arba), που σημαίνει «τέσσερα», και αναφέρεται στην τετράστιχη δομή των ποιημάτων.
Αν και ο Καγιάμ ήταν αναγνωρισμένος στην εποχή του ως κορυφαίος επιστήμονας, η παγκόσμια φήμη του ως ποιητή εκτοξεύτηκε τον 19ο αιώνα, κυρίως χάρη στην ελεύθερη μετάφραση του Έντουαρντ Φιτζέραλντ (Edward FitzGerald) στα αγγλικά.
Η ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΥΛ
Ένα ρουμπαγιάτ είναι ένα αυτοτελές τετράστιχο. Η παραδοσιακή ομοιοκαταληξία ακολουθεί το σχήμα AABA: οι δύο πρώτοι στίχοι και ο τελευταίος ομοιοκαταληκτούν, ενώ ο τρίτος στίχος μένει ελεύθερος, λειτουργώντας συχνά ως μια «παύση» ή μια κορύφωση πριν από το
Στίχοι: Ομάρ Καγιάμ
Μουσική: Θανάσης Παπακωνσταντίνου
1. Γιώργος Μιχαήλ
Σήκω και δώσε μου κρασί τα λόγια είναι χαμένα απόψε το χειλάκι σου θα `ναι το παν για μένα κι όσο για τα ταξίματα και για τα κρίματά μου τα βλέπω σαν τα κατσαρά μαλλιά σου μπερδεμένα Για `κείνα που δεν έκανα και που `χω καμωμένα αν έχω τη ζωή σωστά είτε στραβά παρμένα αυτό θα `ν’ το μαράζι μου κρασί λοιπόν, ποιος ξέρει μη βγαίνει τούτ’ η αναπνοή στερνή φορά από μένα Όταν θελήσει η μοίρα μου τον κόσμο αυτό ν’ αφήσω και κάθ’ ελπίδα για ζωή απ’ την καρδιά μου σβήσω μια κούπα από τη στάχτη μου να φτιάξετε συντρόφοι σαν θα γεμίζει με κρασί μπορεί να ξαναζήσω
τελικό συμπέρασμα.
Αυτοτέλεια: Κάθε τετράστιχο είναι ένας ανεξάρτητος στοχασμός.
Πυκνότητα: Σε μόλις τέσσερις στίχους, ο Καγιάμ καταφέρνει να συμπυκνώσει βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα.
ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ
Η ποίηση του Καγιάμ είναι βαθιά ανθρωποκεντρική και συχνά έρχεται σε σύγκρουση με τον θρησκευτικό δογματισμό της εποχής του:
Carpe Diem (Άδραξε τη μέρα): Η ζωή είναι σύντομη και το μέλλον αβέβαιο. Η μόνη πραγματικότητα είναι το «τώρα».
Ο Άγνωστος Θεός και το Πεπρωμένο: Ο Καγιάμ εκφράζει συχνά τον σκεπτικισμό του για τη μεταθανάτια ζωή και τη θεία δίκη, βλέποντας τον άνθρωπο ως ένα πιόνι σε μια σκακιέρα που κινεί μια αόρατη δύναμη.
Το Σύμβολο του Κρασιού: Το κρασί στα Ρουμπαγιάτ δεν είναι πάντα η κυριολεκτική μέθη. Συμβολίζει την απόλαυση της ζωής, την πνευματική ελευθερία και την απόρριψη της υποκρισίας των «ευσεβών».
Η Φθαρτότητα της Ύλης: Συχνά περιγράφει πώς το χώμα από το οποίο φτιάχνονται τα κανάτια του κρασιού ήταν κάποτε το σώμα ενός βασιλιά ή μιας όμορφης γυναίκας, τονίζοντας τον κύκλο της ζωής και του θανάτου.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΤΟΥ ΣΤΑΣΗ
Ο Καγιάμ δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, αγκαλιάζει την άγνοια. Η φιλοσοφία του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένας μελαγχολικός ηδονισμός:
«Αφού το ρόδο μαραίνεται και ο κόσμος χάνεται, αφού η ψυχή σου θα φύγει και το σώμα θα γίνει σκόνη, μην αφήνεις τη λύπη να σε κυριεύσει. Όσο ζεις, γέμισε το ποτήρι σου και αγάπα.»
ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Τα Ρουμπαγιάτ έχουν μεταφραστεί επανειλημμένα στα ελληνικά από σημαντικούς λογοτέχνες, όπως ο Κώστας Τριπολίτης, ο Αργύρης Εφταλιώτης και ο Χρήστος Μαρκίδης, αποδεικνύοντας τη διαχρονική τους αξία στην ελληνική σκέψηΑκολουθούν επιλεγμένα τετράστιχα από τα ΡΟΥΜΠΑΓΙΑΤ, κατηγοριοποιημένα ανά θεματική ενότητα, για να δείτε πώς ο ΟΜΑΡ ΚΑΓΙΑΜ προσέγγιζε τα μεγάλα ζητήματα της ύπαρξης:
ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑ
Στον έρωτα, ο Καγιάμ έβλεπε το μοναδικό καταφύγιο απέναντι στην παγερή απάθεια του σύμπαντος.
«Λίγο ψωμί, λίγο νερό, ένα βιβλίο με στίχους, και εσύ να τραγουδάς πλάι μου μέσα στην ερημιά... Τότε η ερημιά θα γινόταν παράδεισος, πιο πλούσιος από το βασίλειο οποιουδήποτε σουλτάνου.»
«Η καρδιά που δεν κάηκε ποτέ από τη φλόγα του έρωτα, δεν γνώρισε ποτέ την αληθινή ζωή. Μια μέρα δίχως αγάπη είναι μια μέρα χαμένη, η πιο σκοτεινή μέρα που μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος.»
ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ
Εδώ ο ποιητής γίνεται σκεπτικιστής, υπενθυμίζοντας τη φθαρτότητα της ύλης με έναν σχεδόν επιστημονικό τρόπο.
«Πάτα το χώμα με σεβασμό, γιατί κάθε κόκκος του ίσως κάποτε ήταν το βλέφαρο μιας όμορφης γυναίκας. Και το κανάτι που κρατάς στα χέρια σου, κάποτε ήταν το χείλος ενός εραστή ή η καρδιά ενός σοφού.»
«Πριν από εμάς υπήρχαν μέρες και νύχτες, και το στερέωμα γύριζε όπως γυρίζει τώρα. Όπου κι αν πατήσεις πάνω σ’ αυτή τη γη, πατάς πάνω στην κόρη κάποιου σβησμένου ματιού.»
ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΤΑΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ
Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος ήταν σοφός, συχνά ειρωνευόταν την ανθρώπινη έπαρση για την κατανόηση του κόσμου.
«Με τους σοφούς και τους αγίους συζήτησα πολύ, άκουσα μεγάλες αλήθειες για τούτο και για τ’ άλλο. Όμως, από την ίδια πόρτα που μπήκα, από την ίδια βγήκα, χωρίς να μάθω τίποτα περισσότερο απ’ όσα ήδη ήξερα.»
«Είμαστε κινητές σκιές σε μια οθόνη, που τις φωτίζει ο Ήλιος, ο μεγάλος προβολέας. Γύρω από το κέντρο του κόσμου χορεύουμε για λίγο, κι ύστερα επιστρέφουμε στο κουτί της ανυπαρξίας.»
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΛΑΥΣΗ ΤΗΣ ΣΤΙΓΜΗΣ (Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ)
Το κρασί είναι το «αντίδοτο» στον φόβο του θανάτου και την υποκρισία.
«Πιες κρασί! Γιατί σύντομα θα κοιμηθείς κάτω από το χώμα, χωρίς φίλο, χωρίς σύντροφο, χωρίς γυναίκα, χωρίς τέλος. Και πρόσεξε αυτό το μυστικό: το μαραμένο ρόδο δεν ανθίζει ποτέ ξανά, όσες πηγές κι αν περάσουν.»
«Λένε πως υπάρχει Παράδεισος με ουρί και ποτάμια από μέλι. Εγώ προτιμώ το κρασί και την αγκαλιά σου εδώ και τώρα. Πάρε το μετρητό και άσε το επί πιστώσει· ο ήχος του τυμπάνου ακούγεται γλυκός μόνο από μακριά.»
Σημείωση: Στη μετάφραση των ΡΟΥΜΠΑΓΙΑΤ, οι αποδόσεις διαφέρουν ανάλογα με τον μεταφραστή, καθώς ορισμένοι επιλέγουν την έμμετρη ομοιοκαταληξία και άλλοι την ελεύθερη απόδοση του νοήματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου