Ο ΣΑΜΑΝΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΝΓΚΟΥΖΩΝ: ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ

 

Ο ΣΑΜΑΝΟΣ ΤΩΝ ΕΒΕΝΚΙ: ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ

 

Μια εμβληματική απεικόνιση ενός Σαμάνου από τη φυλή των ΕΒΕΝΚΙ (Τουνγκούζοι) της Σιβηρίας, όπως καταγράφηκε από τους πρώτους περιηγητές. Το συγκεκριμένο σχέδιο χρονολογείται γύρω στο 1776 και δημοσιεύθηκε ως έγχρωμη χαρακτική το 1803 στην πολύτιμη έκδοση "THE COSTUME OF THE RUSSIAN EMPIRE" από τον WILLIAM MILLER στο Λονδίνο. Κάθε λεπτομέρεια στην αμφίεση του Σαμάνου είναι ένας κώδικας επικοινωνίας με το υπερφυσικό:

 

Η ΚΑΠΑ: Ένας "πνευματικός χάρτης" γεμάτος με ανθρωπόμορφες φιγούρες και ιερά ζώα που λειτουργούν ως βοηθοί και προστάτες κατά τη διάρκεια της τελετουργίας.

 

ΤΟ ΤΥΜΠΑΝΟ (UNGUNTU): Στη γλώσσα των Εβένκι ονομάζεται ΟΥΝΓΚΟΥΝΤΟΥ ή ΟΥΝΓΚΟΥΝΙ. Δεν είναι απλό όργανο, αλλά το «άλογο» που μεταφέρει τον Σαμάνο στους τρεις κόσμους: τον Επάνω (ουρανός), τον Μέσο (γη) και τον Κάτω (πνεύματα). Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ: Οι λωρίδες δέρματος και τα μεταλλικά στοιχεία συμβολίζουν τα φτερά και τα οστά ενός ιερού πουλιού, επιτρέποντας στον Σαμάνο να "πετάξει" πέρα από τα όρια της ανθρώπινης φύσης.

 

ΤΟ ΙΕΡΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΕΚΣΤΑΣΗΣ Στην ευρύτερη περιοχή της Σιβηρίας, το τύμπανο (γνωστό και ως ΤΥΝΓΚΟΥΡ σε άλλες διαλέκτους) έχει μοναδικά χαρακτηριστικά: ΤΟ "ΑΛΟΓΟ" ΤΟΥ ΣΑΜΑΝΟΥ Για τον Σαμάνο, το τύμπανο είναι ένα ιερό μεταφορικό μέσο. Ο ρυθμικός του ήχος τον βοηθά να εισέλθει σε κατάσταση έκστασης και να «ιππεύσει» προς τον κόσμο των πνευμάτων. Το δέρμα του προέρχεται συνήθως από άγριο τάρανδο και το πλαίσιο από ιερά δέντρα, όπως η σημύδα. Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ Η ζωγραφισμένη επιφάνεια του τυμπάνου αποτελεί έναν κοσμολογικό χάρτη χωρισμένο σε τρία επίπεδα: ΑΝΩ ΚΟΣΜΟΣ: Ο ουρανός και τα θεϊκά πνεύματα. ΜΕΣΑΙΟΣ ΚΟΣΜΟΣ: Η γη και οι άνθρωποι. ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΣ: Ο κόσμος των νεκρών και των χθόνιων πνευμάτων.

 

ΤΟ ΡΑΒΔΙ (Ο ΚΟΠΑΝΟΣ) Το ραβδί που κρατάει ο Σαμάνος ονομάζεται ΓΚΙΣ ή ΜΠΑΛΙΑ. Συχνά καλυμμένο με γούνα, παράγει έναν βαθύ, υπόκωφο ήχο που δονεί ολόκληρο το σώμα, διευκολύνοντας το πνευματικό ταξίδι. Μια σπάνια ματιά σε έναν κόσμο όπου η φύση, η τέχνη και η λατρεία γίνονται ένα. Στη χαρακτική του 1803, τα χρώματα δεν είναι απλώς διακοσμητικά, αλλά φέρουν τη δική τους κοσμολογική βαρύτητα. Η παλέτα που χρησιμοποιήθηκε από τους καλλιτέχνες του WILLIAM MILLER αντικατοπτρίζει τα υλικά της σιβηρικής γης και τους συμβολισμούς της πίστης των Εβένκι.

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ ΤΟ ΩΧΡΟ ΚΙΤΡΙΝΟ / ΜΠΕΖ (Το Δέρμα):

 

Το κυρίαρχο χρώμα της κάπας και του τυμπάνου αντιπροσωπεύει το κατεργασμένο δέρμα ταράνδου. Συμβολίζει τη σύνδεση του Σαμάνου με τη φύση και τη θυσία του ζώου που προσφέρει το «σώμα» του για να γίνει το ένδυμα-όχημα του ιερέα. ΤΟ ΒΑΘΥ ΜΠΛΕ / ΜΑΥΡΟ (Ο Πνευματικός Κόσμος): Το μπλε που βλέπουμε στις λεπτομέρειες και το μαύρο της γούνας στα τελειώματα της κάπας συμβολίζουν τον Κάτω Κόσμο και το σκοτάδι του διαστήματος. Είναι τα χρώματα που προστατεύουν τον Σαμάνο, κάνοντάς τον «αόρατο» στα κακά πνεύματα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του. ΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ (Η Ζωτική Δύναμη): Οι κόκκινες λεπτομέρειες στο τύμπανο και στα τελειώματα της ενδυμασίας συμβολίζουν το αίμα, τη φωτιά και τη ζωή. Είναι το χρώμα που «ζωντανεύει» το τύμπανο (το κάνει να «χτυπά» σαν καρδιά) και συνδέει τον Σαμάνο με τον Επάνω Κόσμο (τον Ήλιο). ΤΟ ΛΕΥΚΟ (Η Καθαρότητα): Χρησιμοποιείται συχνά στα μοτίβα του τυμπάνου για να δηλώσει το χιόνι της Σιβηρίας αλλά και την αγνότητα των πνευμάτων του ουρανού. Η χρήση των χρωμάτων στη συγκεκριμένη χαρακτική δεν στοχεύει μόνο στην αισθητική τέρψη, αλλά λειτουργεί ως ένας ψυχολογικός και πνευματικός οδηγός για τον θεατή της εποχής (και τον σημερινό). Η αντίθεση ανάμεσα στα γήινα και τα έντονα χρώματα δημιουργεί μια αίσθηση ιερότητας και μυστηρίου.

 

Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ

 

Η Αίσθηση της Αυθεντικότητας (Ωχρά & Γήινα): Τα κυρίαρχα μπεζ και καφέ χρώματα προκαλούν μια άμεση σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον της Σιβηρίας. Ψυχολογικά, αυτά τα χρώματα προσδίδουν σταθερότητα και αλήθεια, πείθοντας τον θεατή ότι αυτό που βλέπει είναι μια πιστή καταγραφή της πραγματικότητας και όχι ένα αποκύημα φαντασίας. Η Ένταση του Ιερού (Κόκκινο): Το κόκκινο χρώμα στο τύμπανο και στα τελειώματα λειτουργεί ως οπτικό κέντρο. Τραβάει αμέσως την προσοχή και προκαλεί μια υποσυνείδητη εγρήγορση. Συμβολίζει τη δράση, την ενέργεια και τη στιγμή της "έκρηξης" κατά την οποία ο Σαμάνος περνά στην άλλη πλευρά. Το Δέος του Αγνώστου (Μαύρο & Μπλε): Οι σκούρες αποχρώσεις στις λεπτομέρειες της κάπας και στη γούνα δημιουργούν μια αίσθηση βάθους και σοβαρότητας. Στην ψυχολογία της τέχνης, το μαύρο συχνά συνδέεται με το μυστήριο και το "κενό". Εδώ, υποδηλώνει ότι ο Σαμάνος φέρει πάνω του τη γνώση του αόρατου κόσμου, προκαλώντας στον θεατή ένα μείγμα σεβασμού και δέους. Η Ισορροπία (Λευκό): Οι λευκές πινελιές προσφέρουν οπτική ανάσα και καθαρότητα, εξισορροπώντας τη "βαριά" ενέργεια της δερμάτινης κάπας και των μεταλλικών στοιχείων

Απεικονίζουν το ίδιο θέμα: έναν Σιβηριανό Σαμάνο με την παραδοσιακή του ενδυμασία.

Ακολουθούν οι βασικές διαφορές τους:

1. Η πρώτη εικόνα είναι μια έγχρωμη γκραβούρα (χαρακτικό) του 18ου αιώνα. Πιστεύεται ότι βασίζεται σε σχέδια εξερευνητών όπως ο Nicolaes Witsen ή ο Johann Gottlieb Georgi. Δείχνει με μεγάλη λεπτομέρεια τα σύμβολα πάνω στον χιτώνα (ζώα, πνεύματα, ουράνια σώματα) και το τύμπανο.

2. Η δεύτερη εικόνα είναι μια πραγματική ασπρόμαυρη φωτογραφία, πιθανότατα από τα τέλη του 19ου ή τις αρχές του 20ού αιώνα. Εδώ βλέπουμε την ενδυμασία σε πραγματικές συνθήκες, όπου το πρόσωπο του σαμάνου είναι καλυμμένο με κρόσσια, μια πρακτική που βοηθούσε τον σαμάνο να συγκεντρωθεί και να "προστατευτεί" από τα πνεύματα κατά τη διάρκεια της τελετής.

Και οι δύο εικόνες είναι εμβληματικές για τη μελέτη του σαμανισμού των λαών της Βόρειας Ασίας (όπως οι Εβένκοι ή οι Γιακούτιοι), δείχνοντας πώς η στολή λειτουργούσε ως μια μορφή "πνευματικής πανοπλίας" και χάρτη του σύμπαντος.